Bệnh Sán Dây Chó Echinococcus: Nguyên Nhân, Chẩn Đoán Và Cách Điều Trị

Bệnh sán dây chó Echinococcus (hay bệnh nang sán) là một bệnh ký sinh trùng nguy hiểm do ấu trùng của loài Echinococcus granulosus hoặc Echinococcus multilocularis gây ra. Bệnh có thể tồn tại âm thầm nhiều năm trước khi gây ra các biến chứng nghiêm trọng ở gan, phổi hoặc các cơ quan khác. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị sẽ giúp phòng tránh và xử lý kịp thời.

1. Nguyên nhân gây bệnh sán dây chó Echinococcus

Bệnh sán dây chó thuộc nhóm bệnh truyền từ động vật sang người (zoonosis). Vòng đời của Echinococcus diễn ra giữa ký chủ chính là chó (hoặc các loài thuộc họ chó như sói, cáo) và ký chủ trung gian là động vật ăn cỏ (cừu, bò, dê, lợn…). Con người bị nhiễm bệnh khi vô tình trở thành ký chủ trung gian.

Các nguyên nhân nhiễm bệnh phổ biến:

• Tiếp xúc trực tiếp với chó: Sán trưởng thành sống trong ruột non của chó, trứng sán được thải ra theo phân. Khi vuốt ve hoặc chơi với chó mà không rửa tay, trứng sán có thể dính vào tay và xâm nhập vào cơ thể qua đường miệng.
• Ăn uống không đảm bảo vệ sinh: Rau sống, trái cây, nước uống bị nhiễm trứng sán từ phân chó.
• Môi trường ô nhiễm: Đất, cát, đồ dùng ngoài trời có thể bị nhiễm trứng sán từ phân động vật.
• Săn bắt hoặc giết mổ gia súc: Người tham gia giết mổ cừu, bò, dê mà không bảo hộ đúng cách dễ nhiễm trứng sán.

2. Triệu chứng của bệnh sán dây chó Echinococcus

Bệnh tiến triển chậm, có thể kéo dài nhiều năm mà không có triệu chứng rõ rệt. Triệu chứng thường xuất hiện khi nang sán (cyst) phát triển đủ lớn hoặc vỡ, gây ảnh hưởng đến cơ quan bị ký sinh.

Một số biểu hiện thường gặp:

a. Tổn thương gan (chiếm 50–70% ca bệnh)

• Đau âm ỉ hoặc tức hạ sườn phải
• Gan to, sờ thấy khối u
• Buồn nôn, ăn kém
• Vàng da (khi nang chèn ép ống mật)
• Có ngứa nổi mẩn từng đợt không rõ nguyên nhân

Một số trường hợp có nổi mẩn ngứa từng đợt

b. Tổn thương phổi (chiếm 20–30% ca bệnh)

• Ho kéo dài, đôi khi ho ra máu
• Khó thở, tức ngực
• Sốt nhẹ kéo dài

c. Tổn thương cơ quan khác (hiếm gặp)

• Não: đau đầu, co giật, rối loạn thị giác
• Tim: rối loạn nhịp, suy tim
• Xương: đau xương, gãy xương bệnh lý

Biến chứng nguy hiểm: Khi nang sán vỡ, dịch nang chứa hàng nghìn đầu sán có thể gây sốc phản vệ nguy hiểm tính mạng hoặc lan rộng sang nhiều cơ quan.

3. Cách chẩn đoán bệnh

Để xác định bệnh, bác sĩ thường kết hợp nhiều phương pháp:

• Siêu âm: Phát hiện nang sán ở gan, ổ bụng.
• Chụp CT, MRI: Đánh giá nang ở não, phổi hoặc cơ quan sâu.
• Xét nghiệm huyết thanh học (ELISA, IHA): Tìm kháng thể kháng Echinococcus.
• Xét nghiệm phân chó (đối với thú nuôi): Giúp phát hiện nguồn lây.

4. Phương pháp điều trị bệnh sán dây chó Echinococcus

Điều trị phụ thuộc vào vị trí, kích thước nang sán và tình trạng bệnh nhân. Ba phương pháp chính:

a. Phẫu thuật

• Áp dụng khi nang lớn, gây biến chứng hoặc nằm ở vị trí nguy hiểm.
• Mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn nang mà không để dịch nang tràn ra ngoài.

b. Kỹ thuật PAIR (Chọc hút – Tiêm diệt – Hút lại)

• Sử dụng kim chọc hút dịch nang dưới hướng dẫn siêu âm, sau đó tiêm dung dịch diệt sán và hút lại.
• Ít xâm lấn, thời gian hồi phục nhanh.

c. Điều trị nội khoa

• Dùng thuốc diệt sán như Albendazole hoặc Mebendazole kéo dài từ vài tuần đến vài tháng.
• Thường áp dụng cho nang nhỏ, mới hình thành hoặc hỗ trợ sau phẫu thuật.

Lưu ý: Việc điều trị cần tuân thủ chặt chẽ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa ký sinh trùng để tránh tái phát.

5. Phòng ngừa bệnh sán dây chó Echinococcus

• Tẩy giun định kỳ cho chó (3–6 tháng/lần) bằng thuốc đặc hiệu.
• Không cho chó ăn phủ tạng sống của gia súc.
• Rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với chó hoặc đất cát.
• Rửa sạch rau sống, trái cây, uống nước đun sôi.
• Quản lý phân chó: Thu gom, xử lý phân chó đúng cách.
• Giáo dục cộng đồng tại vùng chăn nuôi nhiều gia súc và chó.

Hình ảnh sán dây chó Echinococcus trưởng thành 

6. Kết luận

Bệnh sán dây chó Echinococcus là căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh. Hiểu rõ nguyên nhân lây nhiễm, nhận biết sớm triệu chứng và tuân thủ điều trị là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe. Mỗi người cần nâng cao ý thức vệ sinh cá nhân, chăm sóc thú nuôi đúng cách và kiểm tra sức khỏe định kỳ để ngăn ngừa bệnh hiệu quả.

Nếu có các triệu chứng nghi ngờ nhiễm sán dây chó Echinococcus bạn nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa về ký sinh trùng giun sán để được thăm khám sớm.

Tiến sĩ. Bs: Nguyễn Hằng Lan

PHÒNG KHÁM ÁNH NGA HÀ NỘI

PHÒNG KHÁM KÝ SINH TRÙNG HÀ NỘI

CHUYÊN GIA VỀ NGỨA VÀ GIUN SÁN

ĐC: 443 Giải Phóng, Phương Liệt, Thanh Xuân, HN

Điện thoại: 0985294298 - Hotline: 02473001318

Mở của từ 7h đến 17h, thứ 2 đến CN

Xét Nghiệm, Điều Trị Bệnh Giun Sán