Sán Lá Gan Lớn: Con Đường Lây Nhiễm, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Sán lá gan lớn lây qua rau thủy sinh nhiễm ấu trùng. Tìm hiểu triệu chứng, xét nghiệm, điều trị và cách phòng bệnh tại cơ sở chuyên khoa.

Bệnh nhân gửi câu hỏi:

“Bác sĩ ơi, tôi thường xuyên ăn rau thủy sinh như cải xoong, rau muống nước và các loại rau sống trồng ở ven kênh rạch, gần đây đau tức vùng bụng và kết quả xét nghiệm có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm sán lá gan. Bệnh này có nguy hiểm không, lây như thế nào và điều trị ra sao?”

Đây cũng là câu hỏi tôi gặp khá thường xuyên trong quá trình thăm khám các bệnh ký sinh trùng. Tiến sĩ Bác sĩ Nguyễn Hằng Lan cho biết, sán lá gan lớn là bệnh ký sinh trùng có thể ảnh hưởng đến gan và đường mật. Nếu được phát hiện và điều trị đúng chuyên khoa, bệnh có thể kiểm soát hiệu quả. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự mua thuốc điều trị khi chưa xác định rõ nguyên nhân.

Sán lá gan lớn là bệnh gì?

Sán lá gan lớn chủ yếu do hai loài Fasciola hepatica và Fasciola gigantica gây ra. Ký sinh trùng có vòng đời liên quan đến môi trường nước ngọt và các vật chủ trung gian. Con người có thể nhiễm bệnh khi ăn phải thực vật thủy sinh có chứa ấu trùng gây nhiễm.

Sau khi xâm nhập cơ thể, ký sinh trùng có thể di chuyển đến gan và đường mật. Bệnh thường được chia thành giai đoạn cấp tính và mạn tính. Một số trường hợp có biểu hiện đau bụng, sốt, mệt mỏi, buồn nôn hoặc tăng bạch cầu ái toan; tuy nhiên triệu chứng không phải lúc nào cũng điển hình.

Sán lá gan lớn lây nhiễm qua con đường nào?

Đây là vấn đề người bệnh cần thật đặc biệt lưu ý.

Con đường lây nhiễm chủ yếu là ăn phải thực vật thủy sinh sống hoặc chưa được xử lý an toàn, chẳng hạn như cải xoong và một số loại rau mọc ở môi trường nước ngọt có nhiễm ấu trùng sán. WHO cũng ghi nhận Fasciola có thể truyền sang người thông qua việc ăn các loại rau thủy sinh mang ấu trùng của ký sinh trùng.

Sán lá gan lớn không lây trực tiếp từ người sang người theo cách thông thường. Vì vậy, người bệnh không cần quá lo lắng về việc tiếp xúc sinh hoạt thông thường với người nhiễm bệnh.

Khi nào cần đi xét nghiệm sán lá gan?

Nếu từng ăn rau thủy sinh chưa được nấu chín kỹ và xuất hiện các triệu chứng bất thường như đau vùng bụng, đặc biệt vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, sốt kéo dài, mệt mỏi hoặc xét nghiệm máu có tăng bạch cầu ái toan, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá.

Xét nghiệm sán lá gan không nên chỉ dựa vào một kết quả riêng lẻ. Bác sĩ có thể kết hợp tiền sử dịch tễ, triệu chứng, xét nghiệm phân tìm trứng, xét nghiệm huyết thanh và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT hoặc MRI khi cần thiết.

Một điểm cần lưu ý là trứng sán thường chưa xuất hiện trong phân ngay sau khi nhiễm. Theo CDC, quá trình tạo trứng thường bắt đầu khoảng 3–4 tháng sau phơi nhiễm, trong khi kháng thể có thể được phát hiện sớm hơn. Vì vậy, thời điểm xét nghiệm cũng cần được bác sĩ cân nhắc.

Không nên tự kết luận chỉ từ một chỉ số xét nghiệm

Một số người khi thấy kết quả xét nghiệm bất thường đã tự tìm thuốc điều trị. Đây là cách làm tôi không khuyến khích.

Kết quả xét nghiệm cần được đặt trong tổng thể triệu chứng, tiền sử ăn uống, nguy cơ phơi nhiễm và các xét nghiệm liên quan. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra bổ sung để phân biệt sán lá gan lớn với các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự.

Phác đồ điều trị sán lá gan lớn

Điều trị sán lá gan hiện nay chủ yếu sử dụng thuốc đặc hiệu triclabendazole, một thuốc có tác dụng trên cả sán trưởng thành và các dạng chưa trưởng thành. WHO khuyến cáo triclabendazole là thuốc điều trị chính đối với bệnh sán lá gan lớn.

Theo WHO, phác đồ thường được khuyến cáo là triclabendazole 10 mg/kg một liều; trong trường hợp điều trị thất bại, bác sĩ có thể cân nhắc liều 20 mg/kg chia thành hai lần cách nhau 12–24 giờ. Tuy nhiên, liều lượng và cách dùng phải được bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng cụ thể của người bệnh.

CDC cũng lưu ý triclabendazole nên được dùng theo chỉ định y khoa và uống cùng thức ăn để cải thiện hấp thu. Một số trường hợp có biến chứng đường mật có thể cần can thiệp chuyên khoa bổ sung.

Không nên tự dùng praziquantel để điều trị sán lá gan lớn, bởi thuốc này thường không có hiệu quả đối với Fasciola. Đây cũng là lý do việc xác định đúng loại ký sinh trùng trước điều trị rất quan trọng.

Phòng tránh sán lá gan lớn như thế nào?

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, tôi khuyên người dân:

• Không ăn sống các loại rau thủy sinh, đặc biệt ở những khu vực có nguy cơ nhiễm bệnh.
• Rau thủy sinh cần được chế biến, nấu chín kỹ trước khi ăn.
• Sử dụng nguồn nước sạch cho ăn uống và trong sinh hoạt.
• Hạn chế thực phẩm được thu hái từ môi trường nước không bảo đảm vệ sinh.
• Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc từng có yếu tố phơi nhiễm, nên khám tại cơ sở chuyên khoa thay vì tự mua thuốc.

Hiện chưa có vaccine phòng sán lá gan lớn, vì vậy vệ sinh thực phẩm và phát hiện, điều trị sớm vẫn giữ vai trò quan trọng trong phòng bệnh.

Khám và điều trị sán lá gan tại Phòng khám Ký sinh trùng Ánh Nga

Nếu nghi ngờ nhiễm sán lá gan lớn, người bệnh nên được thăm khám tại cơ sở có chuyên môn về ký sinh trùng để được đánh giá toàn diện.

Tại Phòng khám Ký sinh trùng Ánh Nga, người bệnh được tư vấn theo hướng chuyên khoa, từ khai thác yếu tố nguy cơ, đánh giá triệu chứng, chỉ định xét nghiệm phù hợp đến tư vấn hướng điều trị và theo dõi sau điều trị.

Điều quan trọng không phải là tìm một loại thuốc để uống càng sớm càng tốt, mà là xác định đúng bệnh, đúng loại ký sinh trùng và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Lời khuyên từ Tiến sĩ Bác sĩ Nguyễn Hằng Lan

Sán lá gan lớn có thể điều trị được nếu phát hiện và sử dụng thuốc đặc hiệu đúng chỉ định. Nếu bạn từng ăn rau thủy sinh sống hoặc chưa được nấu chín và xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, đừng quá lo lắng nhưng cũng không nên chủ quan.

Hãy đến Phòng khám Ký sinh trùng Ánh Nga để được bác sĩ chuyên khoa ký sinh trùng thăm khám, tư vấn xét nghiệm và hướng dẫn điều trị phù hợp với tình trạng của từng người.

Phát hiện đúng bệnh – điều trị đúng thuốc – theo dõi đúng cách sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe gan và đường mật.

Tiến sĩ Bác sĩ. Nguyễn Hằng Lan

PHÒNG KHÁM ÁNH NGA HÀ NỘI

PHÒNG KHÁM KÝ SINH TRÙNG HÀ NỘI

CHUYÊN GIA VỀ NGỨA VÀ GIUN SÁN

ĐC: 443 Giải Phóng, Phương Liệt, Thanh Xuân, HN

Điện thoại 0985294298 - Hotline: 02473001318

Mở của từ 7h đến 17h, thứ 2 đến CN

Xét Nghiệm, Điều Trị Bệnh Giun Sán Gây Ngứa